Prachtig! Het komt van het Middelnederlandse 'tegader', dat ik (Yoïn) in de Nederlandse dialectwoordenboeken alleen in enkele oostelijke dialecten kan vinden. Van Dale vermeldt nog het Standaardnederlandse 'tegader ~ tegaar', maar dat lijkt me heel zeldzaam.
28.02.2026 12:43 — 👍 2 🔁 0 💬 1 📌 0
7/
Hij veranderde in de late middeleeuwen in een j-klank: ‘begaeyen’. Nu schrijven we een i. Van de verandering d → i zijn er talloze voorbeelden. ‘Uier’ en ‘ooievaar’ komen van ‘uder’ en ‘odevaere’. En ‘goeie’ komt van ‘goede’. In het Standaardnederlands bestaan die allebei nog.
6/
‘Begaden’ werd steeds meer gecombineerd met negatieve woorden als ‘lelijk’, ‘vuil’ en ‘slecht’. Daardoor werd het uiteindelijk zélf negatief!
Maar waar is de d van ‘begaden’ gebleven in ‘begaoie’ ~ ‘begaaie’?
5/
Je kon ‘begaden’ ook negatief gebruiken. ‘Jammerlike begaden’ betekende “bevuilen” of “mishandelen”. En ‘leelike begaden’ was “lelijk toetakelen”.
4/
Maar terug naar ‘begaden’. Uit de betekenis “bij elkaar brengen” ontstond ook “in orde brengen”, oftewel “klaarmaken’. ‘Wapene begaden’ was bijvoorbeeld “wapens klaarmaken”.
3/
‘Gad-‘ zit bijvoorbeeld in ‘vergaderen’ (samenkomen), en ook in ‘vergaren’ (samenbrengen), dat daaruit ontstaan is.
Het Engels heeft ook verwante woorden. Denk aan ‘to gather’ (verzamelen) en ‘together’ (samen), waar het Friese ‘tegearre’ (samen) ook weer aan verwant is.
2/
Het woord ‘begaoie’ (West- en Midden-Brabants) of ‘begaaie’ (Oost-Brabants) komt van het middeleeuwse ‘begaden’. Dat betekende eerst “bij elkaar brengen”. De stam, ‘gad-‘, vinden we terug in allerlei woorden.
Zegt een Brabander ‘Wa hedde’t toch begaoid!’ dan heb je het flink verprutst.
Het woord bestaat al heel lang, maar het betekende oorspronkelijk iets anders.
Je leest het hieronder in dit draadje:
Op de laatste Gij-dag kregen @josswanenberg.bsky.social en Inge Beekmans interessante vragen over en reacties op het Tilburgse woord 'Attenberrie'. Daarom besloten zij over dit woord een artikel te schrijven 😍
www.diggitmagazine.com/youre-gure-a...
9/
BLATEN
Typisch West-Brabants is dan nog ‘blèète’. Dat woord wordt ook elders gebruikt, maar daar betekent het “blaten”. West-Brabant deelt ‘blèète’ met de Brabantse dialecten in Vlaanderen.
Ken je nog andere Brabantse woorden voor “huilen”? Deel ze met ons!
Het kaartje nogmaals:
8/ ... ‘schreuwe’ in Tilburg tot ‘schruwwe’ met de u van ‘put’ onder Eindhoven. Het Land van Cuijk valt op met zijn a.
In de Meierij vind je nog vormen als ‘skruwwe’. Die hebben de oude sk-klank van het middeleeuwse ‘screeuwen’ bewaard. Een schaap is daar bijvoorbeeld ook een ‘skaop’.
8/
7/ ... hebben dezelfde verandering van betekenis ondergaan als ‘huilen’ en ‘brullen’.
De uitspraak verschilt enorm. Waar je in West-Brabant vooral vormen als ‘schrjeeuwe’ hoort, heeft het woord in delen van Midden- en Oost-Brabant allerlei eu- en u-achtige klanken, variërend van ... 7/
6/ ... gevoelsuitdrukking; een onomatopee heet zo’n woord.
SCHREEUWEN
Op het kaartje zie je allerlei blauwe woorden die op het Nederlandse ‘scheeuwen’. In de standaardtaal betekent dat “hard roepen”, maar de Noord-Brabantse tegenhangers ... 6/
5/
De herkomst van deze woorden is niet bekend.
JANKEN
Ook janken kunnen Brabanders overal, al is het in Midden- en West-Brabant ‘jaanke’. De herkomst is ook bij dit woord niet bekend: we komen niet verder dan het middeleeuwse ‘janken’. Misschien is het ontstaan als ... 5/
4/ ... wat je doet als je verdriet hebt. Daar komt immers ook nogal eens gebrul bij kijken.
BRULLEN
Daarmee komen we bij ‘brullen’. In zo goed als heel de provincie is ‘brulle’ een woord voor “tranen laten”. In en rondom Tilburg vind je ook de variant ‘brelle’, met een verrassende e.
4/
3/ ... de eWBD-opgave ‘uile’ uit Halsteren staat dat het wordt gebruikt door iemand die “stads wil doen”.
Oorspronkelijk was ‘huilen’ het geluid dat dieren zoals wolven maken. Het Engelse broertje ‘to howl’ heeft die betekenis behouden, maar bij ons is hij verschoven naar ... 3/
2/
HUILEN
Je hoort in Noord-Brabant weleens een variant van ‘huilen’, zoals ‘huule’ in Cuijk of ‘hèùle’ in Goirle, maar het lijkt minder voor te komen dan in het Nederlands. In zijn Nuenens woordenboek noemt G. de Laat het “een deftige manier van janken”, en bij ... 2/
De carnaval is weer voorbij. Voor sommige Brabanders is het dan ‘brulle’, ‘jaanke’, ‘blèète’ of ‘skruwwe’ geblazen. Waar hoor je welk woord? En waar komen ze vandaan? Je leest het in het draadje hieronder.
Ken je nog andere Brabantse woorden voor “huilen”? Deel ze met ons!
1/
Er is weer een nieuwe 'Kende gullie al'! Muzikant Hein Augustijn zichzelf voor. "Wè is het toch wonderlek dègge kunt heure waor iemes vandaon kumt. Een klèèn woordje of enkele klank kan oe al verraoie. Het is oeweijge taol. Daor kan ik van geniete."
Het hele artikel vind je op 2cm.es/1nO2Z
Het eerste Brabants Boekefisje komt eraan! Op 11 maart in Theater De Hofnar!
Op de openingsdag van de 91ste Boekenweek staan optredens van Wim Daniëls, Michiel Wetzer, Martijn Neggers en Treveris centraal. Jacques van Gerven zal het programma presenteren.
Meer info ap.lc/wvBMc
6/
Die ng-klank vind je daar in nog meer woorden. ‘Pijn’ is daar ‘ping’, ‘fijn’ is ‘fing’, en ‘binden’ is ‘binge’.
Althans, zo was het zo’n 70 jaar geleden. In veel plaatsen hoor je ‘wing’ nu hoogstens nog bij ouderen.
5/
In gebieden die grenzen aan Limburg, zoals Cuijk en Budel en omstreken, is het woord bijna hetzelfde gebleven: ‘wien’.
In Helmond en de regio ten noorden daarvan gebeurde iets anders: daar werd het ‘wing’.
4/
De w-klank bleef, maar de klinker ging aan de wandel. Dat ging alleen niet overal op dezelfde manier: er ontstonden dialecten.
In het grootste deel van Brabant werd het eerst wijn. Later werd dat in veel regio’s ‘wèèn’ of ‘wain’.
Maar niet in het verre oosten!
3/
... duikt het woord op in de 10e eeuw:
‘an mi sungun thia druncun uuin’
(tegen mij zongen zij die wijn dronken)
Dat woord ‘uuin’ moet hebben geklonken als een langgerekt [wien].
In de late middeleeuwen veranderde die uitspraak.
2/
... een w-klank, want die klonk toen ook nog in het Latijnse ‘vīnum’.
In de Romaanse talen werd ‘vīnum’ onder andere het Franse ‘vin’, het Italiaanse ‘vino’ en het Portugese ‘vinho’. Daar werd de w-klank dus een v.
Maar bij ons niet!
In het Oudnederlands, dat uit het Germaans ontstond, ...
‘Wing’ is een Brabants woord voor wijn. Huh? Jazeker!
In dit draadje kom je er alles over te weten.
Zo’n 2000 jaar geleden brachten de Romeinen wijn naar onze contreien. In hun Latijn heette die druivendrank ‘vīnum’. De Germanen die hier woonden, namen ‘vīnum’ over als *wīnan. Dat had dus ... 1/
Het is weer Gij-week! 🥳 Deze week zetten we met Brabanders en hun Taal het Brabantse dialect in het zonnetje. Yoïn van Spijk vertelt je alles over de herkomst van het woord 'gij' en werkwoordsvormen als 'hedde', 'zijde' en 'doede':
05.11.2025 13:45 — 👍 11 🔁 2 💬 2 📌 1Zeker! Om er even serieus op in te gaan: in delen van West-Brabant is het, net als in Amsterdam en Zuid-Hollandse dialecten, altijd 'kenne'. In van Midden- en Oost-Brabant houden we 'kenne/kinne' wel mooi gescheiden van 'kunne/kanne'.
03.11.2025 16:02 — 👍 1 🔁 0 💬 0 📌 0
Wat zeg jij in het Brabants? ‘Ik kon nie slaope’ of ‘ik kos nie slaope’?
In deze video vertellen we waar je in Noord-Brabant ‘kon’ en ‘kos’ tegenkomt en hoe die woorden ontstaan zijn:
Gij-week 2025
Sinds oktober ligt 'Goedvertòld' in de winkels! Een woordenboek tjokvol Tilburgse dialectwoorden.
Op 5/11 vertelt Ad Aarts ons graag meer over het indrukwekkende woordenboek. Meld je gratis aan voor de online bijeenkomst! www.erfgoedbrabantacademie.nl/agenda/goedv... #gijweek
