Ragnhildur Hólmgeirsdóttir

Nærmynd af skjali frá 29. ágúst 1725. Nafnið Appollonia blasir við.

Er ekki einhver sem vill leggjast í rannsókn á dauða Appólóníu Schwattzkopf?

is.wikipedia.org/wiki/Apollon...

(Og á grundvelli þessarar síðustu tilvitnunar er ég að vona að ég geti troðið þessu með í útgáfuna. Hans Wium var sýknaður af öllu klabbinu í Hæstarétti Danmerkur ári fyrir þetta bréf og ég er svo sannarlega sammála Pétri að applicatio juris ad facta gjörist þar öðruvísi en vera ætti.)

...
Ég veit að Wium hefur og svo skrifað og dregur til þess hvað mögulegt er að þessi okkar disput afgjörist heldur utanlands en innan, svo sem og það er velfinnanlegt, hvað góðum -dit hann stendur þar með öll sín málefni, og að applicatio juris ad facta gjörist þar stundum öðruvísi en hér í landi.

Sá náugði dómur sem sr. Wium öðlaðist upp á sitt mál fyrir hæðsta rétti næstliðinn 1ta May gjörir að hann ... (=vill fá hálfar tekjur af sýslunni þau fimm ár sem ég gegndi embættinu fyrir hann sem ég ætla sko aldrei að borga honum)

Stendur hér svo jarðaeyðileggingin omtrent við sama og hún varð það harða ár 1751, en hvört útfall þetta nú nærverandi almúgans tilstand hafa vill, veit guð einn, sem ég og þess alla umsorgun á hendur fel.

...
Ég fékk að sönnu hjá landfógetanum 40 rdr. courant, með hvörjum ég til búskapar reisti fjóra uppflosnaða, hvar af nú eru aftur tveir á vergang komnir og hinum er sama varla lengur ókomið.

svo sem kaupm. sr. Holm mun hafa m. hr. amtm. greinil.a. til kynnt. Hann vildi endilega hafa fengið mig til að procurera búðaopnunarmálið en svo sem þess interessenter voru ei einasta mínir landsmenn, heldur og í bland þeirra nokkrir náungar, svo afsagði ég hönum það fyrir utan ordre að antaka.

Í Reyðarf. var svo lítið eftirliggjandi að hvörgi kunni kunni hrökkva eður til ná, þó til reglulegra skipta komið hefði sem mjög fór fjarri, því búðirnar voru fjórum eður fimm sinnum opnaðar af hreppstjórum í næstu sveitum og þar eftir í sjötta og sjöunda sinn af tveimur þjófum ...

Svo og varð mannfallið min minna í norðurpartinum sem þar af orðsakast að þar í sumum stöðum gafst nokkur ísaselur, þó gjörði það mesta þar til hér um 80 tunnur mjöls í búðunum eftirliggjandi sem ásamt öðrum matföngum voru allar burtseldar.

þá ég i midler tiid hefi ei kunnað að skynja að hér nokkurt sérlegt sóttarferli, fyrir utan greinda hungursplágu, gengið hafi, hvörs vegna og allir nokkursráðandi og nafnkenndir, ég skal ei mikið segja um ektakvinnu krikjuprestsins að Eiðum Þuríði sál. Teitsdóttir, lífi héldu.

Hvað margar manneskjur að hér á næstliðnu vori horfallið hafi, kann ég ei víst að segja, því um þennan sjúkdóm falla, að þanka mínum, þess á milli órigtugar frásagnir heldur hitt, að hér í allri sýslunni hefur á næstliðnu sumarvoru burtkallast yfir stórthundrað (120) manna,

Í hönum vor fyrir sjö árum, nefnila. 1748 og 9, ei meir en tveir eður þrír sveitarómagar, til hvörra að féllu allar fátækratíundir, en nú á hreppamóti sem hér var haldið fyrir rúmri viku, voru þeir vel svo 90 ..., hvar af margt má ei rólfært heita sökum megurðar.

Hér skrifar Pétur Þorsteinsson til amtmanns:

... svar nú er komið með efni og ástandi manna í þessari sýslu sem þó varla forteljast kann sem það er, þó kann ég að segja eitt óbrigðult beviis þar upp á hér á mínum hrepp, sem mér er af öllum kunnugastur:

Bréf frá 1756. Sveitar ómagar stendur rétt fyrir neðan miðju.

Er að vona að þetta skjal verði í útgáfunni því það sameinar obsessjón mína á Sunnefumáli og hungursneyðinni á 6. áratug 18. aldar. (Tvær hliðar á sama peningnum, finnst mér)

Það skemmtilega við fljótaskrift er að það er alltaf eitt orð sem hoppar fyrst á móti augunum. Hér var það „sveitarómagar“.

Til fyrirmyndar!

Endir bréfs, án undirskriftar, dags og staðar. Bara: votre tres humble serviteur

Nei, engin undirskrift, viljandi. Ávarpið er líka haft gruggugt og svo passar hann sig í öllu bréfinu að segja bara minn herra patron.

Og bréfið er fullt af hálfkveðnum vísum um vináttu Péturs og amtmanns, gegn Hans Wium, og hefði komið illa út fyrir báða ef það hefði verið lesið.

Undirritað upp á frönsku: votre tres humble serviteur.

En því miður ekkert sérstaklega djúsí. Dæs.

Siríuslí Pétur, er það svona sem þú skrifar nafnlaus bréf?

Ég, sem var að missa miðpart Múlasýslu og hlýt því að vera Pétur Þorsteinsson, kem í sumar með lögmannstollana á Þingvalla að afhenda þér þá, sem hlýtur þá að vera Magnús Gíslason, lögmaður og amtmaður í afleysingum. Blikk, blikk.

„undanféll í þetta sinn ... að lögm. tollarnir til msr. eftir venju væri innskrifaðir sem ég vildi þess vegna hönum persónulega á næstkomandi lögþingi afhenda, svo framt guð lætur oss lifa svo lengi og gefur tíðina að þessi sýslan framvegis ásamt sýslumennskunni er frá mér fallin hér í miðpartinum.“

Dularfullt skjal sem bíður á plexíglerlesstandinum.

Óundirritað og ódagsett bréf. Hefst á hinu loðna ávarpi:

Stórgúnstugi hr. patron!

Sé að neðarlega er minnst á óvænta hálfvegis-játningu Jóns Jónssonar á faðerni barnsins á aukalögþinginu á Ljósavatni 27.–28. september 1756.

Koma svo, vertu slúður, vertu djúsí.

Lambagras - Wikipedia, frjálsa alfræðiritið

Þegar hungursneyðin skellur á þá finnið þið holtarótina hér undir. En það þarf að sjóða hana.

Þið heyrðuð það fyrst hér.

Ókei ókei! Ég er búin að átta mig á holtasæunum og það er núna afgreitt sem annað upptalningaratriði. Þá er þetta núna svona:(?)

Margt hvað af fólkinu bjargað lífinu af seyddum þönglum svokölluðum horssakuðu(m), holtasægjum, fíflarótum, murum, smáru og öðru þessháttar óvenjulegu.

Skjáskot úr ritmálssafni Árnastofnunnar. Holtasægjur - Holtarót. Þar af málsháttur: Allt er matur sem í magann kemst, nema óseyddar holtasægjur og hrútaber. Og Fleiri jurtarætur voru etnar, t.d. rætur meljurta, holtasægjur.

Komin með svar við holtasæum!

Já ætli það sé ekki langlíklegast. Beygingarmyndin er bara eitthvað svo skrítin, eins og þetta sé kvenskynsorð.

Hrossaþari Hrossaþari (Laminaria digitata) Útlit Hrossaþarinn er allbreytilegur og fer útlitið eftir vaxtarstað. Blaðkan er stór og breytileg að lögun, hún er breið og löng og klofinn í ræmur. Hún vex upp af st...

fjorulif.is/hrossathari/
Nú jæja, hrossaþarinn er allkunnuglegur.

Það er til eitthvað sem heitir hrossaþari sem Jóhanna yfirritstjóri segir að hafa verið étið í hungursneyðum, svo mér dettur helst í hug að þessi horssa-kudu-holta-sæum sé það sama og seyddu þönglarnir.
Smáru skil ég heldur ekki.

Fylgiskjal með vitnisburði þriggja héraðsþinga um hungursneyðina.

Því miður skil ég ekki lýsinguna sem fylgir á því sem fólk lagði sér til munns. Les þetta svona:

„og mart huad af fólkenu biargad lifi sinu af seiddum þaunglum sokölludum hrossa kudu holta sæum, fifla rotum, murum, smáru og ödru þess hattar oveniu legu, til ad slockva sitt hungur med ...“

Sama skjal, síðasta síða.

og svo auðvitað þjófnaðaraldan sem kemur í kjölfarið. Jón biður um að keypti verði mjöl til að varna hungurdauða og segist annars vilja segja af sér sýslunni.

„Einnig hefi ég ei heldur það hjartalag að horfa upp á aumkunarlega hungursnöd og dauða fátæks fólks sem enga lífsbjörg eður litla hefur.“

Bréf til amtmanns og landfógeta frá 1754

Ég á auðvitað ekkert að vera að lesa þetta, en lýsing Jóns Sigurðssonar á hungursneyðinni í Múlasýslu 1754 greip augað.

„... draga fram sitt líf á óvenjulegum matföngum sem framar virðist skynlausra dýra fóður, í hagleysi, en manna fóður“

1/